Trong nhiều năm qua, chuyển đổi số trong y tế thường được nhìn nhận như một chương trình CNTT: triển khai HIS, số hóa bệnh án, đầu tư phần mềm quản lý hay tự động hóa một phần quy trình vận hành. Tuy nhiên, bức tranh toàn cầu hiện nay cho thấy ngành y tế không còn chỉ đứng trước nhu cầu “cải tiến”, mà đang bước vào giai đoạn phải tái cấu trúc toàn bộ mô hình vận hành để tồn tại và phát triển. Theo báo cáo KPMG 2025 Healthcare CEO Outlook, áp lực lên hệ thống y tế toàn cầu đang gia tăng nhanh chóng do già hóa dân số, nhu cầu khám chữa bệnh tăng cao, thiếu hụt nhân lực y tế, áp lực tài chính kéo dài và nguy cơ an ninh mạng ngày càng lớn. Đồng thời, sự xuất hiện của AI được dự báo sẽ làm thay đổi căn bản mô hình chăm sóc sức khỏe trong tương lai.

Theo KPMG 2025 Healthcare CEO Outlook, 85% lãnh đạo ngành y tế toàn cầu vẫn tin tưởng vào tăng trưởng dài hạn của ngành. Tuy vậy, phần lớn cũng thừa nhận rằng mô hình healthcare truyền thống đang dần trở nên lỗi thời và không còn đủ khả năng đáp ứng nhu cầu tương lai. Các ưu tiên hàng đầu trong 3–5 năm tới được xác định khá rõ: đẩy mạnh số hóa (digitalization), tăng khả năng kết nối dữ liệu, triển khai AI và xây dựng lực lượng lao động số.

AI có thể là lớp ứng dụng dễ nhìn thấy nhất của chuyển đổi số y tế, nhưng nền tảng quyết định thành công thực sự lại nằm ở dữ liệu. Đó là khả năng chuẩn hóa dữ liệu, liên thông giữa các hệ thống, xây dựng nền tảng quản trị dữ liệu và một hạ tầng số đủ lớn để vận hành đồng bộ ở quy mô toàn ngành. Bởi nếu dữ liệu không được chuẩn hóa, vẫn phân mảnh, thiếu tính realtime và không thể tương tác (interoperable), thì AI khó có thể tạo ra giá trị thực sự trong y tế.

Và Việt Nam đang bước vào chính giai đoạn chuyển dịch này.

Một số phân tích và đề xuất cho y tế Việt Nam

Hãy hình dung một tình huống: một bệnh nhân cao tuổi nhập viện cấp cứu trong chuyến công tác xa nhà. Bác sĩ trực cần biết ngay tiền sử bệnh, danh sách thuốc đang sử dụng, kết quả xét nghiệm gần nhất — nhưng toàn bộ thông tin đó lại nằm rải rác ở bệnh viện tỉnh, phòng khám tư và một quyển sổ khám bệnh giấy mà gia đình chưa kịp mang đến.

Đây không phải là kịch bản giả định. Đây là thực trạng mà hàng triệu người bệnh và hàng chục nghìn bác sĩ tại Việt Nam đang đối mặt mỗi ngày.

Câu hỏi đặt ra lúc này không còn là “có nên số hóa dữ liệu y tế hay không” — điều đó gần như đã có câu trả lời. Câu hỏi thực sự là: làm thế nào để dữ liệu y tế sau khi được số hóa không tiếp tục bị phân mảnh, cô lập và lãng phí?

Khung chính sách đã sẵn sàng — thách thức nằm ở thực thi

Trong hai năm qua, Việt Nam đã xây dựng một hệ thống định hướng chính sách tương đối đầy đủ cho chuyển đổi số y tế. Nghị quyết 72-NQ/TW của Bộ Chính trị đặt ra yêu cầu rõ ràng: hoàn thành các cơ sở dữ liệu y tế bảo đảm tiêu chuẩn kết nối, chia sẻ và liên thông đồng bộ; vận hành hiệu quả sổ sức khỏe điện tử, bệnh án điện tử, đơn thuốc điện tử; quản lý dữ liệu sức khỏe người dân theo vòng đời.

Nghị quyết 282/NQ-CP tiếp tục cụ thể hóa thành chương trình hành động của Chính phủ. Quyết định 3516/QĐ-BYT ban hành chiến lược chuyển đổi số của Bộ Y tế giai đoạn 2025–2030. Gần đây nhất, Quyết định 586/QĐ-BYT ngày 09/03/2026 phê duyệt kế hoạch triển khai hồ sơ bệnh án điện tử trên toàn quốc trong năm 2026, đặt ra cột mốc bắt buộc trước ngày 1/1/2027.

Song song đó, Luật Dữ liệu số 60/2024/QH15 và Nghị định 165/2025/NĐ-CP cũng xác định rõ dữ liệu sức khỏe là nhóm dữ liệu quan trọng và cốt lõi, cần được bảo vệ và khai thác có trách nhiệm.

Nói cách khác, hành lang pháp lý cho chuyển đổi số y tế đã dần hình thành. Điều còn thiếu không phải là định hướng hay ý chí chính sách, mà là sự hiểu biết đủ sâu về kiến trúc công nghệ cần thiết để biến những định hướng đó thành hệ thống có thể vận hành thực tế.

Bài học từ các quốc gia đi trước

Khi nhìn ra thế giới, có thể thấy một mẫu số chung ở các quốc gia triển khai thành công dữ liệu y tế quy mô quốc gia: họ không bắt đầu từ phần mềm, mà bắt đầu từ kiến trúc dữ liệu.

Singapore xây dựng hệ thống Hệ thống Hồ sơ Sức khỏe Quốc gia (NEHR — National Electronic Health Record) trên nền điện toán đám mây, kết nối bệnh viện, phòng khám và trung tâm chăm sóc sức khỏe cộng đồng trên phạm vi toàn quốc. Mọi nhà cung cấp dịch vụ y tế được ủy quyền đều có thể truy cập thông tin bệnh nhân đầy đủ — từ lịch sử bệnh, kết quả xét nghiệm đến danh sách thuốc — với bảo mật nhiều lớp và phân quyền rõ ràng. Kết quả đo lường được: giảm đáng kể các xét nghiệm lặp lại không cần thiết, giảm sai sót y khoa do thiếu thông tin, và cải thiện rõ rệt tính liên tục trong chăm sóc bệnh nhân. Toàn bộ hệ thống áp dụng các tiêu chuẩn quốc tế như HL7 FHIR, SNOMED CT, LOINC, ICD-10 — tạo ra một “ngôn ngữ chung” mà mọi hệ thống đều hiểu được nhau.

Hệ thống hồ sơ sức khỏe điện tử (EHR) của Singapore bao quát toàn bộ cuộc đời của một cá nhân giúp “dữ liệu theo sát người bệnh”. (Nguồn ảnh: Dự luật Thông tin Y tế, https://theinterview.asia)

Tại Australia, My Health Record được triển khai theo hướng trao quyền cho người dân. Mỗi công dân có một hồ sơ sức khỏe số được cập nhật liên tục và có thể chia sẻ với các cơ sở y tế được cấp quyền trên toàn quốc. Người dân đồng thời có quyền kiểm soát phạm vi truy cập dữ liệu của mình — yếu tố đóng vai trò rất quan trọng trong việc xây dựng niềm tin đối với hệ thống y tế số.

Trong khi đó, Estonia và Đan Mạch tiếp tục mở rộng dữ liệu y tế thành một phần của hệ sinh thái dữ liệu công dân số, phục vụ cho phân tích dịch tễ học, nghiên cứu y khoa và hoạch định chính sách y tế theo thời gian thực.

Điểm chung của những mô hình này là họ không chỉ “số hóa dữ liệu”, mà thực sự quản trị dữ liệu. Điều đó có nghĩa dữ liệu được chuẩn hóa, được kết nối, được bảo mật và được khai thác có chủ đích ở quy mô hệ thống.

Vấn đề cốt lõi: Dữ liệu nhiều nhưng giá trị thấp

Hiện nay, nhiều bệnh viện tại Việt Nam đã triển khai hệ thống thông tin bệnh viện (HIS), phần mềm quản lý bệnh viện và bắt đầu lưu trữ dữ liệu điện tử. Tuy nhiên, thực trạng phổ biến vẫn là mỗi hệ thống sử dụng một “ngôn ngữ dữ liệu” khác nhau và gần như không thể hiểu lẫn nhau.

Ở một số cơ sở y tế, dữ liệu xét nghiệm ở LIS không kết nối với bệnh án trên HIS; kết quả chẩn đoán hình ảnh trong PACS tồn tại như một “hòn đảo dữ liệu” riêng biệt; dữ liệu đơn thuốc trong hệ thống dược không liên thông với hồ sơ điều trị. Và quan trọng hơn, toàn bộ dữ liệu đó hầu như chưa thể chia sẻ ra ngoài bệnh viện theo một cấu trúc thống nhất.

Nguyên nhân sâu xa không nằm ở việc thiếu công nghệ, mà nằm ở việc thiếu chuẩn hóa. Khi mỗi đơn vị sử dụng mã thuật ngữ, mã xét nghiệm hay cấu trúc dữ liệu khác nhau, thì ngay cả khi kết nối kỹ thuật được thiết lập, dữ liệu vẫn không thể được hiểu và khai thác đồng nhất.

Đây là lý do vì sao các tiêu chuẩn quốc tế như SNOMED CT cho thuật ngữ lâm sàng, LOINC cho xét nghiệm, ICD-10 cho chẩn đoán hay HL7 FHIR cho trao đổi dữ liệu không nên được xem là “tùy chọn kỹ thuật”, mà cần trở thành điều kiện tiên quyết của mọi hệ thống CNTT y tế trong tương lai.

Kiến trúc giải pháp: Nền tảng Quản lý Dữ liệu Y tế (HDMP)

Để giải quyết bài toán phân mảnh và khai thác dữ liệu, kiến trúc phù hợp cần hướng đến là Health Data Management Platform (HDMP) — một nền tảng trung tâm đóng vai trò “trục dữ liệu” cho toàn bộ hệ sinh thái y tế.

HDMP không phải là một phần mềm đơn lẻ, mà là một kiến trúc dữ liệu nhiều tầng với các chức năng chuyên biệt.

Ở lớp đầu tiên, nền tảng cần có khả năng thu thập và tích hợp dữ liệu từ nhiều hệ thống nguồn như HIS, LIS, RIS, PACS hay phần mềm phòng khám thông qua các chuẩn trao đổi dữ liệu như HL7 FHIR. Dữ liệu sau đó cần được làm sạch, chuẩn hóa và đồng nhất về mặt thuật ngữ trước khi lưu trữ.

Lớp quản trị dữ liệu đóng vai trò đảm bảo dữ liệu được lưu trữ đúng quy chuẩn bảo mật, có cơ chế phân quyền rõ ràng, kiểm soát vòng đời dữ liệu và đáp ứng các yêu cầu tuân thủ pháp lý.

Ở lớp khai thác và chia sẻ dữ liệu, các mô hình như Data Lake và Data Warehouse cho phép phân tích dữ liệu lớn, hỗ trợ báo cáo quản trị, nghiên cứu dịch tễ học và tạo nền tảng cho các hệ thống AI hoặc hệ thống hỗ trợ quyết định lâm sàng Clinical Decision Support System (CDSS).

Nền tảng Quản lý Dữ liệu Y tế (HDMP)

Toàn bộ nền tảng này cần được vận hành trên hạ tầng điện toán đám mây đặt tại Việt Nam nhằm đáp ứng yêu cầu về chủ quyền dữ liệu, đồng thời đảm bảo khả năng mở rộng linh hoạt khi quy mô dữ liệu tiếp tục tăng trưởng.

EMR Cloud: Điểm khởi đầu thực tế nhất

Trong lộ trình xây dựng HDMP, hồ sơ bệnh án điện tử (EMR) vẫn là nguồn dữ liệu quan trọng và cấp bách nhất, đặc biệt khi Bộ Y tế yêu cầu toàn bộ cơ sở khám chữa bệnh triển khai EMR thay thế bệnh án giấy trước ngày 1/1/2027.

Với nhiều bệnh viện tuyến tỉnh và tuyến huyện, thách thức lớn nhất không nằm ở quyết tâm triển khai, mà ở chi phí đầu tư hạ tầng CNTT để vận hành EMR tại chỗ (on-premise). Hệ thống máy chủ, lưu trữ dữ liệu dài hạn, backup, đội ngũ vận hành chuyên trách và các yêu cầu bảo mật theo Thông tư 13/2025 (mức độ 2 trở lên) đều đòi hỏi nguồn lực rất lớn.

Trong bối cảnh đó, EMR Cloud — triển khai trên hạ tầng đám mây đặt tại Việt Nam — trở thành một hướng tiếp cận thực tế hơn đối với phần lớn cơ sở y tế. Mô hình này giúp giảm áp lực đầu tư hạ tầng ban đầu, tăng khả năng mở rộng và đáp ứng nhanh hơn các yêu cầu về an toàn thông tin. Và quan trọng hơn — nếu được thiết kế đúng, dữ liệu trong EMR Cloud sẵn sàng để tích hợp vào HDMP và liên thông với các hệ thống khác theo đúng tiêu chuẩn quốc gia.

Tuy nhiên, điều kiện để EMR Cloud phát huy giá trị không chỉ nằm ở việc “đưa hệ thống lên cloud”. Quan trọng hơn là dữ liệu phải được chuẩn hóa ngay từ điểm nhập, có khả năng tích hợp với HIS, LIS, RIS, PACS và sẵn sàng chia sẻ theo các tiêu chuẩn liên thông quốc gia.

Nếu không giải quyết được bài toán dữ liệu ngay từ đầu, nguy cơ lớn nhất là chúng ta chỉ chuyển từ “bệnh án giấy” sang “bệnh án điện tử bị cô lập”.

Từ dữ liệu lưu trữ đến dữ liệu tạo giá trị

Khi EMR được triển khai đúng chuẩn và HDMP được hình thành, dữ liệu y tế bắt đầu có khả năng tạo ra giá trị vượt ra ngoài phạm vi của từng bệnh viện đơn lẻ.

Ở cấp bệnh viện, dữ liệu có thể hỗ trợ theo dõi hiệu suất điều trị, kiểm soát chất lượng dịch vụ và tối ưu vận hành dựa trên dữ liệu thực tế thay vì báo cáo thủ công.

Ở cấp Sở Y tế, dữ liệu liên thông cho phép giám sát tình hình bệnh tật theo thời gian thực, phát hiện sớm xu hướng dịch tễ và hỗ trợ hoạch định y tế dự phòng dựa trên bằng chứng.

Ở cấp quốc gia, các kho dữ liệu theo mô hình OMOP CDM có thể hỗ trợ nghiên cứu lâm sàng quy mô lớn, đánh giá hiệu quả điều trị theo dân số và tạo nền tảng cho các ứng dụng AI trong hỗ trợ chẩn đoán hoặc dự báo dịch bệnh.

Đây là khác biệt cốt lõi giữa “số hóa” và “chuyển đổi số”: một bên thay đổi cách lưu trữ dữ liệu, bên còn lại thay đổi cách hệ thống y tế vận hành và ra quyết định.

Một ví dụ từ thực tế trong nước

Tại Việt Nam, một số doanh nghiệp công nghệ đã bắt đầu phát triển các nền tảng dữ liệu y tế theo hướng tiếp cận chuẩn quốc tế. Trong đó, FPT phát triển nền tảng FPT.Azladin — một Health Data Platform áp dụng chuẩn HL7 FHIR cùng các tiêu chuẩn thuật ngữ lâm sàng quốc tế, với thành phần EMR Cloud đang được triển khai tại một số cơ sở y tế trong nước.

Nền tảng này hiện cũng đang thử nghiệm tích hợp kho dữ liệu theo mô hình OMOP CDM tại một số Sở Y tế nhằm phục vụ phân tích dữ liệu quy mô lớn và nghiên cứu ứng dụng AI trong y tế.

Điều này cho thấy việc xây dựng các nền tảng dữ liệu y tế “Make in Vietnam” theo chuẩn quốc tế là hoàn toàn khả thi. Quan trọng hơn, các cơ sở y tế khi lựa chọn giải pháp công nghệ cần bắt đầu từ những câu hỏi đúng, tiêu chí đánh giá đúng: hệ thống có chuẩn hóa dữ liệu không, có khả năng liên thông không và có sẵn sàng tích hợp vào hệ sinh thái dữ liệu quy mô lớn trong tương lai hay không.

Những câu hỏi lãnh đạo y tế cần đặt ra ngay hôm nay

Với deadline 1/1/2027 đang đến gần, câu hỏi dành cho lãnh đạo bệnh viện không còn là “có triển khai EMR hay không”, mà là hệ thống hiện tại có đủ khả năng lưu trữ dài hạn, đáp ứng yêu cầu bảo mật và sẵn sàng liên thông dữ liệu hay chưa.

Các nhà lãnh đạo bệnh viện và Sở Y tế cần bắt đầu trả lời những câu hỏi thực chất: Hệ thống CNTT hiện tại của đơn vị có khả năng lưu trữ bệnh án điện tử dài hạn và đáp ứng tiêu chuẩn bảo mật theo quy định không? Quan trọng hơn, dữ liệu đang được thu thập có thực sự được chuẩn hóa để khai thác ở quy mô lớn, hay vẫn chỉ là dữ liệu “nhìn được nhưng chưa dùng được”. Lộ trình từ EMR đơn lẻ đến liên thông dữ liệu giữa các đơn vị trong tỉnh, trong ngành là gì?

Và xa hơn nữa, tổ chức đang đầu tư vào công nghệ để lưu trữ dữ liệu, hay đang xây dựng năng lực dữ liệu để vận hành hệ thống y tế hiệu quả hơn trong tương lai?

Kết luận

Chuyển đổi số y tế không thể dừng lại ở việc mỗi bệnh viện sở hữu một phần mềm riêng. Giá trị thực sự — đối với người bệnh, bác sĩ và nhà quản lý — chỉ xuất hiện khi dữ liệu được chuẩn hóa, kết nối và khai thác có chủ đích trên toàn hệ thống.

Nền tảng quản trị dữ liệu y tế (HDMP), được xây dựng trên kiến trúc đám mây, áp dụng các tiêu chuẩn quốc tế và tích hợp với EMR đúng chuẩn, không còn là lựa chọn dành riêng cho các bệnh viện lớn. Đó là điều kiện cơ bản để ngành y tế Việt Nam thực hiện được những mục tiêu mà Nghị quyết 72-NQ/TW đã đặt ra: quản lý sức khỏe người dân theo vòng đời, đảm bảo liên thông dữ liệu toàn quốc, và xây dựng nền y tế dựa trên bằng chứng.

Khung pháp lý đã hình thành. Công nghệ đã sẵn sàng. Thách thức lớn nhất lúc này không còn là “có làm chuyển đổi số hay không”, mà là liệu chúng ta có kịp xây dựng năng lực dữ liệu trước khi áp lực vận hành và AI làm thay đổi hoàn toàn ngành y tế hay không.